Informatie voor het bibliotheeknetwerk

Basisvaardigheden voor volwassenen 2022

  1. Digitale vaardigheden

Aanbod rondom digitale vaardigheden

Bibliotheken bieden (vaak vanuit de (digi)taalhuis-samenwerking) een breed scala aan programma’s, trainingen en activiteiten aan op het gebied van digitale vaardigheden. Het programma Bibliotheek en Basisvaardigheden ondersteunt hierbij met Trefpunt Leermiddelen, een interactieve catalogus die overzicht geeft van educatieve programma’s voor laaggeletterden, minder-digivaardigen, nieuwkomers en werkzoekenden. Een deel van deze educatieve programma’s is ingekocht als onderdeel van inkoop van e-content via de KB. Het betreft voor digitale vaardigheden onder andere Klik & Tik van Oefenen.nl en de cursus ‘Werken met de e-overheid’ van Digisterker. Maar ook de materialen van Seniorweb. Ook (gratis) programma’s over het gebruik van de mobiele telefoon met ‘Hoe werkt een mobiel?’ en ‘mijnov-chipkaart.nl’ van Steffie (Stichting Expertisecentrum Oefenen.nl, 2023) worden veel gebruikt.

Klik & Tik

Met Klik & Tik, een programmaserie van Oefenen.nl, ondersteunen bibliotheken mensen bij het ontwikkelen van digitale vaardigheden. Bibliotheken stellen Klik & Tik beschikbaar op hun computers. Bezoekers kunnen hier zelfstandig gebruik van maken of deelnemen aan een ondersteunende cursus, opstartbijeenkomst, workshop of wekelijks of maandelijks inloopspreekuur. Deelnemers kunnen door bibliotheken zelf worden geworven, maar kunnen ook worden doorgestuurd door uitvoeringsorganisaties zoals het UWV.

Aantal locaties waar Klik & Tik wordt aangeboden is gestegen 

Klik & Tik is in 2022 door 96% van de bibliotheekorganisaties in cursusvorm aangeboden. Het aantal locaties waarop Klik & Tik wordt aangeboden, nam in het afgelopen jaar weer toe. In 2022 werd Klik & Tik op 539 locaties aangeboden. In 2020 en 2021 is het aantal locaties – mede door de tijdelijke sluiting en beperkte heropening van de bibliotheken in verband met de coronamaatregelen – teruggelopen naar 440 locaties in 2021. Ten opzichte van de periode voor corona (2019) is er wel een groei te zien van 10%: 491 locaties in 2019 en 539 locaties in 2022. 

In 2022 is er 18.989 keer geoefend met een Klik & Tik-programma op Oefenen.nl. Dat is een stijging van 112,6% ten opzichte van het voorgaande jaar. Daarnaast zijn er in totaal 7.128 certificaten behaald, waarvan 5.196 een Klik & Tik-certificaat (Stichting Expertisecentrum Oefenen.nl, 2023).

Jouw bibliotheek bood in 2022 producten en diensten op het gebied van digitale vaardigheden en/of e-overheid aan. Om welke gaat het? (Selectie: alle bibliotheken / N: 137)
 
Aantal locaties  2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022
Klik & Tik  267 398 411 491 456 440 539
Werken met de e-overheid 228 349 368 405 322 321 323
Op hoeveel (bibliotheek)locaties bood jouw bibliotheek in 2022 Klik & Tik/Werken met de e-overheid in cursusverband aan? (Selectie: bibliotheken met aanbod Klik & Tik / N: 132; bibliotheken met aanbod Werken met de e-overheid / N: 120)

In 2022 weer meer certificaten aan cursisten uitgereikt

In 2022 bood 88% van de bibliotheken de cursus ‘Werken met de e-overheid’ aan. Dit komt overeen met 323 locaties. Het aantal locaties waar Werken met de e-overheid wordt aangeboden ligt sinds 2019 rond de 320 locaties. Dit zijn zowel bibliotheeklocaties als niet-bibliotheeklocaties. In 2019 werden door bibliotheken 3.784 certificaten uitgereikt aan cursisten; in de coronaperiode nam dit aantal sterk af, naar respectievelijk 1.406 certificaten (2020) en 1.057 certificaten (2021). In 2022 is er een duidelijk herstel zichtbaar en zijn er 2.426 certificaten uitgereikt (Digisterker, 2023). 

Werken met de e-overheid

‘Werken met de e-overheid’ is een programma van Digisterker dat zich tot doel stelt burgers te leren werken met de elektronische (digitale) overheid, zodat zij zelfstandig gebruik kunnen maken van de elektronische dienstverlening van bijvoorbeeld de gemeente, het UWV en de Belastingdienst.

Door 63% van de bibliotheekorganisaties werden alle vijf de modules van de cursus ‘Werken met de e-overheid’ aangeboden (van begin tot eind). Ongeveer één derde van de bibliotheken (31%) heeft passende modules aangeboden bij de individuele vraag van de cursist en 31% heeft de inhoud van een of meerdere modules aangepast. 

In 2022 nam het aantal deelnemers van de Oefenen.nl-programma’s weer verder toe. Dat blijkt uit het gebruik van de programma’s en het aantal actieve accounts: van 5.591 actieve accounts in januari 2022 naar 14.973 actieve accounts in december 2022 (Stichting Expertisecentrum Oefenen.nl, 2023).

Bibliotheken zorgen zelf voor toeleiding cursisten

Bijna alle bibliotheken zorgen zelf voor de toeleiding van cursisten naar Klik & Tik (98%) en ‘Werken met de e-overheid’ (97%). De toeleiding loopt in veel gevallen ook via de IDO’s, Taalhuis en maatschappelijke dienstverleners. 

Bibliotheken zetten meer in op losse workshops en maatwerk

Naast de landelijke programma’s biedt 45% van de bibliotheken zelfontwikkelde programma’s of cursussen op het gebied van digitale vaardigheden en/of de e-overheid aan. Hieronder worden verschillende soorten programma’s genoemd, zoals workshops over het gebruik van Microsoft Office, de smartphone, social media (WhatsApp) en Veilig Internet. Hierbij is het goed om te vermelden dat een deel van het zelfontwikkeld aanbod een verlengstuk is van bestaande diensten en producten, zoals een workshop rondom digitale thema’s. Eén vijfde van de bibliotheken maakt gebruik van andere commerciële programma’s of cursussen (20%).

Het aandeel bibliotheken dat zelfontwikkelde programma’s of cursussen aanbiedt, daalde de afgelopen jaren (sinds 2019), maar sinds 2022 zien we weer een stijging. Ook in het gebruik van andere (commerciële) cursussen was de afgelopen jaren een daling te zien: van 33% in 2018 naar 17% in 2020 en 2021. In 2022 is het aandeel dus weer licht gestegen naar 20%.  

In 2022 zijn de e-overheidprogramma’s Steffie DigiD, Steffie MijnOverheid en Steffie Toeslagen op Oefenen.nl 2.086 keer bezocht (Stichting Expertisecentrum Oefenen.nl, 2023). 

Zelfvertrouwen en zelfredzaamheid 

De grootschalige deelname van bibliotheken aan de Impactmonitor maakt het mogelijk om ook op landelijke schaal een goed beeld te krijgen van de tevredenheid van cursusdeelnemers en de effectiviteit van digivaardigheidscursussen. Een analyse over alle verzamelde data laat voor de cursisten van Klik & Tik een significante toename zien in het vaardighedenniveau tussen start en afronding van de cursus. Veel cursisten geven niet alleen aan op de computer beter hun weg te kunnen vinden, maar ervaren hierbij ook meer plezier en zelfvertrouwen. Veel mensen vinden na afloop van de cursus het gebruik van computer, internet en/of e-overheid leuker, voelen zich veiliger bij het gebruik ervan, hebben minder vaak hulp nodig, ervaren minder vaak stress en zijn minder vaak bang om iets verkeerd te doen. Bovendien lijken de cursussen aan te zetten tot meer oefenen, doorgaan met leren en meer gebruik van de bibliotheek. Veel cursisten geven aan een verandering te ervaren in hun vaardigheden, zoals bijvoorbeeld typen, met de muis werken, informatie op internet zoeken, een e-mail versturen of een bepaalde website bezoeken.
 

Impactmonitor: verandering van vaardigheden door Klik & Tik in 2022. Bron: Rotteveel & Oomes, te verschijnen.

Impactmonitor

De Impactmonitor (voorheen Effectenmonitor) biedt een verzameling van onderzoeksinstrumenten waarmee bibliotheken de effecten van cursussen kunnen meten. Zo worden bibliotheken op eenvoudige en betaalbare wijze gefaciliteerd in het uitvoeren van lokaal effectonderzoek. De resultaten uit de monitor helpen bij de evaluatie van educatieve programma’s en bij de verantwoording aan externe stakeholders. 
De Impactmonitor omvat momenteel vier modules waarmee bibliotheken de effecten van hun educatieve cursussen kunnen meten:

  1. Computer & Internet (digitale basisvaardigheden, zoals Klik & Tik) 
  2. Social media (zoals Klik & Tik en Samen op ’t web)
  3. E-overheid (zoals ’Werken met de e-overheid’ van Digisterker)
  4. Nederlandse taal 

Via deze vier onderzoeksmodules legt de bibliotheek haar cursisten bij aanvang en na afronding van een cursus een vragenlijst voor (online of op papier). Hiermee wordt inzichtelijk in hoeverre de cursisten veranderingen ervaren in hun niveau van vaardigheden en in hun dagelijks leven.