Informatie voor het bibliotheeknetwerk

Basisvaardigheden voor volwassenen 2022

  1. Samenvatting

Samenvatting van dit onderzoek

Het landelijke programma de Bibliotheek en basisvaardigheden is bedoeld om bibliotheken te ondersteunen bij het organiseren van diensten en activiteiten voor diverse doelgroepen die niet of onvoldoende kunnen meekomen in de huidige (digitale) informatiesamenleving. Basisvaardigheden worden doorgaans omschreven als vaardigheden binnen het domein van taalvaardigheid, digitale vaardigheden en gecijferdheid. Aandacht voor het vergroten van basisvaardigheden en zelfredzaamheid, én hulp voor hen die (structurele) ondersteuning nodig hebben, draagt bij aan kansengelijkheid.

In deze rapportage lees je de stand van zaken omtrent het productaanbod en de dienstverlening van openbare bibliotheken rondom basisvaardigheden voor volwassenen in 2022. Aan dit onderzoek namen 137 (basis)bibliotheken in Nederland deel (een respons van 100%), waardoor de uitkomsten representatief zijn voor het volledige aanbod rondom basisvaardigheden in de openbare bibliotheek.

In 2022 hebben alle bibliotheekorganisaties een IDO

In algemene zin: de groei zet door. Bibliotheken leveren daarmee opnieuw een grote bijdrage aan de maatschappelijke opgaves. In 2022 telde iedere bibliotheekorganisatie minimaal één Informatiepunt Digitale Overheid (IDO). Eind 2021 maakte het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) bekend extra te investeren in de inrichting en exploitatie van de Informatiepunten Digitale Overheid (IDO’s). Mede daardoor is de snelle groei van het aantal IDO’s doorgezet: van 439 IDO’s in 2021 naar 664 IDO’s in 2022. Deze locaties met een IDO registreerden in 2022 ruim 52 duizend vragen. Ook stijgt het aanbod digitale vaardigheden verder, zo is bijvoorbeeld Klik & Tik in 2022 door 96% van de bibliotheekorganisaties in cursusvorm aangeboden. Bibliotheken geven aan ook in 2023 focus te leggen op digitale inclusie/digitale vaardigheden en tevens meer in het algemeen op borging van de dienstverlening.

Groei in activiteiten en dienstverlening in het domein Gezondheid, Zorg en Welzijn

In 2022 zijn meer bibliotheken activiteiten en diensten rondom het domein Gezondheid, Zorg en Welzijn gaan aanbieden. Deze ontwikkeling sluit aan bij de inzet die daar vanuit het programma Bibliotheek en basisvaardigheden in 2022 op gedaan is, resulterend in onder andere de toolkit Bibliotheek en Gezondheid.

Meer inzet in 2022 op aanbod rondom Gezin, de gezinsaanpak

Ook zijn bibliotheken meer gaan inzetten op het aanbieden van verschillende vormen van dienstverlening rondom Gezin, bijvoorbeeld op voorleestraject+, activiteiten voor ouders en kinderen en BoekStartcoach. Tussen 1 maart 2021 en 1 juli 2022 gingen 129 bibliotheekorganisaties binnen het project Kwaliteitsimpuls Laagtaalvaardige Ouders met een eenmalige subsidie aan de slag om hun gezinsaanpak te verbeteren en te versterken. Maar liefst 83% van de deelnemende bibliotheken aan de Kwaliteitsimpuls Laagtaalvaardige ouders zag de kwaliteit van haar gezinsaanpak gericht op deze doelgroep aantoonbaar stijgen (Van den Aker et al., 2022). 

Wederom groei in het aantal fte

De groei in het aantal fte dat werkzaam is voor Basisvaardigheden blijft, maar gaat (nog) niet gelijk op met de groei in de beschikbare budgetten. Naar verwachting zal vanaf 2023 de beschikbaarheid van structurele middelen (met name voor de Informatiepunten Digitale Overheid) ten opzichte van incidentele middelen, wel zorgen voor een sterkere groei in het aantal fte. Daarbij de kanttekening dat de arbeidsmarkt krap is.

Bibliotheken hebben een unieke positie

Bibliotheken hebben een unieke positie met de gecombineerde aanpak van directe hulp of doorverwijzing voor wie dat nodig heeft enerzijds én het aanbod aan non-formele leeractiviteiten en cursussen gericht op het vergroten van zelfredzaamheid anderzijds.  Waarbij er volop samenwerking is met lokale partners, steeds vaker ook werken de partners ook vanuit de bibliotheek óf werkt de bibliotheek op locaties van partners. In de meting over dienstverlening in 2023 wordt hier dieper op ingegaan.