Informatie voor het bibliotheeknetwerk

Dossier Bibliotheekstatistiek 2020

Voorwoord: de staat van het stelsel

Inleiding van dit dossier
De afgelopen jaren waren de statistieken tekenend voor de verschuiving van de klassieke uitleenbibliotheek naar brede maatschappelijke bibliotheek. Dit jaar illustreren zij hoe de bibliotheek in deze rol is omgegaan met het coronavirus en de bijbehorende maatregelen.

Het jaar van corona

Op 15 maart 2020 werd bekendgemaakt dat bibliotheken hun deuren moesten sluiten om verdere verspreiding van het coronavirus te voorkomen. Al snel volgde de intelligente lockdown en ontstonden de eerste initiatieven om zowel bibliotheekleden als niet-leden ook in coronatijd aan het lezen te houden en van informatie te blijven voorzien. Op 11 mei mochten bibliotheken weer open, tot 4 november, toen doorstroomlocaties vanwege de tweede coronagolf hun deuren weer moesten sluiten. Op 19 november mochten bibliotheken weer open, maar op 15 december ging Nederland opnieuw in lockdown. Uiteindelijk zou het tot mei 2021 duren voordat bibliotheken hun deuren weer mochten open.

Het nieuwe normaal

De Gegevenslevering Wsob maakt inzichtelijk welk effect de coronamaatregelen in 2020 hebben gehad op de – reguliere – dienstverlening van bibliotheken. Zo werden minder boeken uitgeleend, minder activiteiten georganiseerd en minder bezoekers ontvangen dan in voorgaande jaren. De bibliotheek bleek echter ook veerkrachtig: in korte tijd werden verschillende vormen van alternatieve dienstverlening opgezet, de online Bibliotheek floreerde en kwetsbare groepen konden ook in coronatijd bij de bibliotheek terecht. Lokale bibliotheken zetten nieuwe activiteiten op en turnden fysieke activiteiten om naar een andere vorm, met extra aandacht voor kwetsbare doelgroepen, zoals ouderen, niet-digivaardige burgers en kinderen.

Van uitleningen naar activiteiten

De statistieken tonen aan dat bibliotheken ook in coronatijd meer waren dan alleen hun uitleenfunctie. Ondanks de beperkte opening en dienstverlening vervulden bibliotheken ook in 2020 een bredere maatschappelijke rol. Naast de ontwikkelingen in coronatijd biedt dit dossier ook inzicht in de weg daarnaartoe. De data over het aantal openbare bibliotheken en de omvang van hun collecties gaan terug tot het begin van de twintigste eeuw. Sinds de jaren vijftig zijn deze statistieken verrijkt met het aantal bibliotheekleden en sinds het eind van de jaren negentig biedt StatLine ook inzicht in het personeel en de baten en lasten van bibliotheken. Anno 2021 verzamelen we nog veel meer gegevens: van de fysieke en de digitale bibliotheek, van uitleningen en activiteiten, van vast personeel en vrijwilligers en van bibliotheken in Europees Nederland en de BES-eilanden.

Informeren en inspireren

Met dit dossier bieden we inzicht in de status van het openbare bibliotheekstelsel in 2020. Hierin komen de belangrijkste uitkomsten van de Gegevenslevering Wsob aan bod en worden deze resultaten in bredere (corona)context geplaatst. Niet in een taai onderzoeksrapport, maar in inspirerende rubrieken, waarin statistiek en context elkaar afwisselen. Zo lees je meer over de werkwijze rondom de gegevenslevering, het belang van data-geïnformeerd werken en de inspanningen van een aantal bibliotheken in coronatijd. Ook bieden we een kijkje over de grenzen en zetten we handige tools en definities voor je op een rij.

Zelf aan de slag

Wil je na het lezen van dit dossier meer weten over een bepaald onderwerp? In het dossier vind je links naar de artikelen waarin specifieke onderwerpen verder worden uitgediept. Duik je liever meteen in de data? Dat kan in het dashboard Bibliotheekstatistiek, waarmee je zelf kunt filteren op landelijk, provinciaal en lokaal niveau en bibliotheken met elkaar kunt vergelijken. De belangrijkste bibliotheekstatistieken in één overzicht? Bekijk dan de infographic.