Digitaal burgerschap
Logo
Afbeelding
Onderzoek

Verkennend onderzoek

De maatschappelijke opgave op het gebied van digitaal burgerschap is breed. Deze raakt aan maatschappelijke vraagstukken op het gebied van digitale basisvaardigheden en sociale inclusie, maar ook aan voor bibliotheken minder vanzelfsprekende onderwerpen als de inrichting van de digitale en fysieke publieke ruimte, burgerparticipatie, citizen science, de verspreiding van desinformatie, privacy en datasoevereiniteit. Vanuit de programmalijn digitaal burgerschap werken we continu aan het bijhouden, in kaart brengen en wegen van maatschappelijke trends op deze en andere themagebieden.
Inhoudsblokken

Daarbij zoeken we actief naar samenwerking met onderzoekers die vanuit verschillende disciplines verbonden zijn aan kennisinstellingen voor het opzetten van nieuwe onderzoeksprojecten. De nadruk ligt bij dit onderzoek op vooruitkijken, signaleren en experimenteren, om zo te kunnen bijdragen aan betekenisvolle dienstverlening van openbare bibliotheken in de digitale samenleving van de nabije en verre toekomst. Hieronder geven we een korte omschrijving van een aantal onderzoeksprojecten die momenteel lopen.

Belemmeringen voor participatie

In het onderzoek Digital Literacy in the Public Library: Fostering Digital Inclusion and Civic Participation interviewen onderzoekers van drie universiteiten bezoekers aan het Informatiepunt Digitale Overheid (IDO) in een aantal bibliotheekvestigingen over hun belemmeringen voor participatie in de digitale samenleving. Het doel is om inzichtelijk te maken leer- en informatiebehoeften zij hebben, op basis waarvan bibliotheken een (meer) betekenisvolle dienstverlening kunnen vormgeven. Het onderzoek wordt gefinancierd door NWO.

Digitale geletterdheidsvorming

In het project Informed Citizenship for All. Digital Literacy as Prerequisite for an Inclusive Society doen twee promovendi aan de Rijksuniversiteit Groningen onderzoek naar de vorming van digitale geletterdheid binnen verschillende contexten – familie, het onderwijs en de kinderopvang –  en onder verschillende groepen – laaggeletterde volwassenen en jonge kinderen. Het doel van beide onderzoeken is om inzichten op te doen in de individuele, sociale en technologische factoren die de ontwikkeling van digitale geletterdheid stimuleren en verhinderen. Maatschappelijke en educatieve instellingen – waaronder bibliotheken – kunnen die inzichten gebruiken om een effectieve strategie en aanpak te ontwikkelen voor het stimuleren en faciliteren van digitale geletterdheid en zo bij te dragen aan een inclusieve digitale samenleving. Het onderzoek wordt gefinancierd door NWO.

Jeugd en desinformatie

In het project SMILES (Innovative methodS for Media & Information Literacy Education involving schools and librarieS) slaan drie Europese landen daarom de handen ineen om nieuwe methoden voor media- en informatievaardigheden te ontwikkelen. Het doel is om bij te dragen aan een veilige en verantwoordelijke omgang van jeugd met digitale technologie. Hiertoe wordt verkend welke rol openbare bibliotheken op dit vlak kunnen spelen, in samenwerking met het onderwijs. Het doel is om fake news-workshops te ontwikkelen voor jeugd in het voortgezet onderwijs en een train-de-trainer voor bibliothecarissen en docenten die deze workshops samen verzorgen. Het project wordt gefinancierd door de Europese Commissie. De KB werkt hierin samen met Beeld & Geluid, de Haagse Hogeschool, Fundación Goteo/Platiniq, Medai and Learning Association en Public Libraries 2030.

RETINA: Routekaart tegen desinformatie

De coronacrisis heeft de zwakke plekken in onze nieuwsvoorziening pijnlijk blootgelegd: tijdens de crisis nam de verspreiding van nepnieuws enorm toe, complottheorieën beleven hoogtijdagen. Om te zorgen voor goed geïnformeerde burgers zijn er inmiddels veel instrumenten bedacht en er komen er nog vele bij. Het project RETINA richt zich erop burgers weerbaarder te maken tegen desinformatie door vraag naar en aanbod van bestaande instrumenten online bijeen te brengen in een zogenaamde routekaart. Hiermee willen we professionals ondersteunen bij het ontwikkelen van een betekenisvol aanbod voor diverse doelgroepen. De routekaart wordt ontwikkeld voor en met professionals binnen de openbare bibliotheeksector. Het project wordt gefinancierd door het SIDNfonds, de KB en Beeld & Geluid. Ook wordt samengewerkt met Rijnbrink en Probiblio.

Makerplaatsen

Makerplaatsen zijn al enkele jaren in opkomst in de bibliotheeksector, maar bibliotheken zoeken naar manieren om deze duurzaam in te bedden in hun strategie, beleid en programmering. Met het project MAKERLAB wil het consortium bijdragen aan de uitbreiding van mogelijkheden die makerplaatsen te bieden hebben voor hun gemeenschappen. Op vier plaatsen in het land worden makerplaatsen ingericht, waarin bij wijze van living lab geëxperimenteerd wordt met programmering, uitrusting, doelgroepen. De pilots dragen bij aan de lokale zichtbaarheid van makerplaatsen en de programmatische inbedding van het maken in de bibliotheek en in de stad. Ook wordt een instrument ontwikkeld waarmee de effectiviteit van makerplaatsen kan worden gemeten. De lokale pilots maken onderdeel uit van een landelijk lerend netwerk en dragen zo bij aan de vernieuwing van de maatschappelijk-educatieve bibliotheek voor de hele sector. Het project wordt gefinancierd door Stichting Pica. Partners zijn TU Delft, Hogeschool Rotterdam en de bibliotheken Hoekse Waard, Hilversum, Gorredijk, Nijverdal, Rijn en Veenen, Westland en Rivierenland.

AI Parade

AI is allang een niet weg te denken onderdeel van ons menselijke bestaan. Maar AI, en vooral wat het is en doet, roept steeds meer vragen op. Wil AI succesvol toegepast kunnen worden, dan moet de maatschappij goed begrijpen wat kunstmatige intelligentie ons brengt en niet brengt. Met als doel om heel Nederland hierbij te betrekken, wenst de Werkgroep Cultuur en Media binnen de Nationale AI Coalitie (NLAIC) bij te dragen aan het opzetten en het ondersteunen van een laagdrempelige maatschappelijke dialoog rond AI. Het idee is om een tiendaagse parade te organiseren die in tien maanden langs tien bibliotheken trekt, verspreid over Nederland. Binnen de parade vormen tien grote debatten, tien unieke AI-tentoonstellingen en tien inspirerende workshops de basis. Via de bibliotheek – het best bezochte publieke instituut van Nederland – kunnen meer dan één miljoen mensen in alle leeftijden en bevolkingsgroepen worden betrokken en bewust worden gemaakt van de impact van AI. Het project wordt gefinancierd door het ministerie van BZK, het Netwerk Mediawijsheid en de programmalijn digitaal burgerschap (Stichting Pica).