Informatie voor het bibliotheeknetwerk

Samenwerking met het voortgezet onderwijs 2022-2023

  1. Activiteiten: leesbevordering

Activiteiten op het gebied van leesbevordering

Volgens de bouwstenenaanpak is op school structureel aandacht voor activiteiten. Het gaat hierbij om dagelijkse aandacht voor (voor)lezen en organiseren van activiteiten (ook voor ouders) rondom leesbevordering en digitale geletterdheid.

Aantal samenwerkingen rondom leesbevordering gestegen

Van alle bibliotheken in Nederland met een schoollocatie voor het voortgezet onderwijs in hun werkgebied, werkt 88% samen met het voortgezet onderwijs op het gebied van leesbevordering. Daarmee worden in totaal 814 schoollocaties bereikt. Het gaat hierbij zowel om reguliere samenwerkingen en losse programma’s als om samenwerkingen met een getekende overeenkomst, zoals de Bibliotheek op school

Het aantal bibliotheken dat samenwerkt met scholen rondom leesbevordering stijgt verder, van 84% in 2021-2022 naar 88% in 2022-2023. Ook zijn bibliotheken met beduidend meer scholen gaan samenwerken rondom leesbevordering: van 734 scholen in 2021-2022 naar 814 scholen in 2022-2023 (+11%).

Met betrekking tot de intensiviteit van de samenwerking rondom leesbevordering, geven bibliotheken net als vorig schooljaar gemiddeld een 3 op een schaal van 1 (weinig) tot 5 (vaak/structureel). 

 

Op welk gebied voerde jouw bibliotheek in schooljaar 2022-2023 activiteiten uit met onderstaande schoollocaties? (Selectie: alle bibliotheken in Nederland met een schoollocatie voor het voortgezet onderwijs in hun werkgebied, N: 132)

Leesoffensief

Verschillende organisaties uit het veld van onderwijs, cultuur en jeugdgezondheid maken zich zorgen om het lezen in Nederland. Eind 2020 luidden zij gezamenlijk de noodklok. Onder aanvoering van de Leescoalitie riepen ze, onder de noemer Tijd voor Lezen, de politiek op om een ambitieus leesoffensief te starten. Ze deden hierbij een dringend beroep op het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) om gezamenlijk te komen tot een actief en inclusief leesbeleid, waarin leesplezier een essentiële rol vervult. Binnen dit leesoffensief vormen vmbo-leerlingen een belangrijke doelgroep. Als onderdeel van het Leesoffensief is in het Bibliotheekconvenant 2020-2023 vastgelegd dat bibliotheken een extra impuls geven aan lees- en taalstimulering. Naast het uitbreiden van collecties, expertise en leesbevorderingsactiviteiten – bovenop het bestaande aanbod rondom leesbevordering – richten bibliotheken zich op drie specifieke doelgroepen die extra hulp nodig hebben: jongens tot 18 jaar, leerlingen op het vmbo en leerlingen met een meertalige achtergrond. 

Leesoffensiefsubsidie ook in 2022-2023 het vaakst ingezet voor vmbo-leerlingen

In 2021 hebben 119 bibliotheken subsidie ontvangen om hun collectie, expertise en activiteiten voor deze doelgroepen uit te breiden (KB, 2021). Circa driekwart van de bibliotheken heeft de subsidie ingezet voor de samenwerking met het voortgezet onderwijs in 2021-2022 (73%), en 10% van de bibliotheken zette deze subsidie (ook) in 2022-2023 in. Bibliotheken die leesoffensief-subsidie besteedden in 2022-2023 zetten net als vorig schooljaar bijna allemaal de subsidie in op de doelgroep vmbo-leerlingen (92%), het vaakst voor de organisatie van leesbevorderingsactiviteiten (67%) en de uitbreiding van de collectie (58%). Twee op de vijf bibliotheken – die subsidie in 2022-2023 hebben ingezet voor het voortgezet onderwijs – zetten de subsidie in voor expertise (42%). 

Met de inzet van de leesoffensiefsubsidie organiseerden bibliotheken in 2022-2023 gemiddeld 3 leesbevorderende activiteiten voor vmbo-leerlingen. Bibliotheken breidden de collectie voor deze doelgroep uit met gemiddeld 143 boeken. De helft van de bibliotheken die de subsidie in 2022-2023 inzette, zette de subsidie (ook) in voor de doelgroep jongens (50%). Een kleiner deel van deze bibliotheken richt zich met de subsidie op de doelgroep leerlingen met een meertalige achtergrond (33%).

Voor welke doelgroepen en activiteiten voor het voortgezet onderwijs heeft jouw bibliotheek deze subsidie ingezet? (Selectie: alle bibliotheken in Nederland die leesoffensiefsubsidie hebben ontvangen voor voortgezet onderwijs en hebben ingezet in 2022-2023, N: 12)

In de subsidieregeling is als voorwaarde opgenomen dat de bibliotheek werkt vanuit gezamenlijk beleid, in samenwerking of afstemming met de scholen in het werkgebied. Bibliotheken die de subsidie in 2022-2023 inzetten, werkten met gemiddeld 2 schoollocaties samen om de gesubsidieerde activiteiten uit te voeren.

Aanbod in vorm van collecties, advies en groepsbezoeken

Bijna negen op de tien bibliotheken vullen de samenwerking in door het organiseren van groepsbezoeken voor leerlingen aan de bibliotheekvestiging (85%). Deze groepsbezoeken focussen zich op leesbevordering en leesplezier. Meer bibliotheken zijn dit soort groepsbezoeken gaan aanbieden: 74% van de bibliotheken deed dit in 2021-2022 en 85% van de bibliotheken in 2022-2023. Daarnaast leverde driekwart van de bibliotheken collecties aan scholen (78%). In vergelijking met schooljaar 2021-2022 zijn meer bibliotheken collectieadvies gaan geven aan scholen. In 2022-2023 gaf de meerderheid collectieadvies (61%). In 2021-2022 lag dit percentage op 46% van de bibliotheken. Ook geven steeds meer bibliotheken advies over het gebruik van boeken bij vakken: 54% in 2022-2023 versus 42% in 2021-2022. Een andere positieve ontwikkeling is zichtbaar bij de sectie- en vakgroepoverleggen, deze werden in 2023 door nog meer bibliotheken bijgewoond (45%) dan in 2021-2022 (33%).

Bij al deze vormen van dienstverlening stemmen de bibliotheken het aanbod, net als voorgaande jaren, met name af op de leerlingen en de scholen, en minder direct op de ouders: slechts 6% organiseert informatieavonden of workshops voor deze groep. 

Hoe werd de samenwerking met het voortgezet onderwijs op het gebied van leesbevordering in schooljaar 2022-2023 verder ingevuld? (Selectie: bibliotheken die samenwerken met het voortgezet onderwijs op het gebied van leesbevordering, N: 116)

Lezen voor de lijst door circa de helft gepromoot

Sinds 2017 heeft de KB nationale bibliotheek de didactische aanpak Lezen voor de lijst in het beheer en is verantwoordelijk voor de content op lezenvoordelijst.nl (voor professionals) en jeugdbibliotheek.nl/lvdl (voor leerlingen), waar de titels te vinden zijn. Lezen voor de lijst is een didactische aanpak voor het fictie- en literatuuronderwijs in het voortgezet onderwijs. De kerngedachte is dat je de literaire competenties van leerlingen kunt ontwikkelen door hen boeken te laten lezen die aansluiten bij hun leesniveau en hen stimuleert telkens een niveau hoger te gaan lezen. Bijna negen op de tien bibliotheken die met vo-scholen samenwerken rondom leesbevordering zijn bekend met deze aanpak (88%), en de helft promoot Lezen voor de lijst (48%) binnen de samenwerking met scholen. 

De bibliotheken die Lezen voor de lijst promoten doen dit met name in de vorm van advies en ondersteuning voor leerlingen, zoals het doorverwijzen van leerlingen naar de titellijsten op lezenvoordelijst.nl of jeugdbibliotheek.nl/lvdl (66%) en door advies te geven over het aanbod boeken dat aansluit op het leesniveau van de leerling (51%). Twee op de vijf bibliotheken (39%) zijn wel bekend met Lezen voor de lijst, maar promootten de aanpak in 2022-2023 niet met name omdat de prioriteiten ergens anders lagen, vanwege tijds- en personeelsgebrek, maar ook omdat scholen en/of bibliotheken zelf niet helemaal achter de aanpak staan.

Breed aanbod campagnes en activiteiten

Daarnaast faciliteert 87% van de bibliotheken die samenwerken met het voortgezet onderwijs op het gebied van leesbevordering 

landelijke leesbevorderingscampagnes en -activiteiten, zoals Nederland Leest Junior (69%) en de Boekenweek voor Jongeren (66%). Laatstgenoemde is in populariteit gestegen vergeleken met vorig schooljaar; van 59% naar 66%. Gemiddeld biedt één basisbibliotheek ongeveer twee verschillende campagnes en activiteiten op het gebied van leesbevordering aan.

Welke leesbevorderingscampagnes en/of -activiteiten biedt jouw bibliotheek aan in de samenwerking met het voortgezet onderwijs? (Selectie: bibliotheken die samenwerken met het voortgezet onderwijs op het gebied van leesbevordering, N: 116)